Operativna masonerija
Za modernog čoveka arhitektura je inženjering, ali za srednjovekovnog operativnog masona, geometrija je bila direktan jezik Boga. U vremenu kada nije bilo nacrtne geometrije u modernom smislu, graditelji katedrala su koristili takozvanu Ad Quadratum i Ad Triangulum metodologiju (konstrukciju čitavih zdanja koristeći samo šestar, lenjir i kanap). Arhitekta koji projektuje katedralu posmatran je kao mikrokosmički odraz Boga (Velikog Arhitekte Univerzuma). Katedrala je morala biti ogledalo kosmičkog reda. Unošenje tačnih proporcija (poput zlatnog preseka) smatrano je vrstom operativne teurgije: ako sagradiš hram u savršenoj geometrijskoj harmoniji, Božansko prisustvo (Pneuma ili Svetlost) će prirodno boraviti u njemu. To je čisti hermetički princip: Kako gore, tako dole.
Glavni zadatak operativnog masona bio je da uzme grubi kamen (Rough Ashlar) iz kamenoloma i da ga, mukotrpnim radom i upotrebom alata, pretvori u glatki, savršeni tesanik (Perfect Ashlar) koji se može ugraditi u hram. Ako uporedimo ovo sa alhemijskom literaturom, uočićemo da je matrica ista. Alhemija uzima grubu, nepročišćenu materiju, crnu zemlju, (Prima Materia) i kroz procese pročišćavanja pretvara je u Kamen mudrosti (Lapis Philosophorum). Operativna masonerija uzima grubi kamen (Prima Materia) i klesanjem završava Veliko Delo, odnosno uobličava savršeni tesanik, tj Kamen mudrosti. Operativni zidari su kroz svoj zanat živeli alhemijsku i teurgijsku metaforu. Unutrašnji preobražaj čoveka išao je ruku pod ruku sa spoljašnjim preobražajem stene.
Najstariji sačuvani masonski dokument, Regiusov rukopis (oko 1390. godine), povezuje masoneriju sa naukom i mitologijom. U njemu se poreklo zidarske umetnosti ne vezuje za obične zanatlije, već za Hermesa i drevni Egipat. Takođe, za masoneriju se vekovima koristio izraz Kraljevska umetnost (Ars Regia). Zanimljivo je da je taj isti izraz, Ars Regia, u renesansi i Srednjem veku bio zvanični sinonim za alhemiju. Obe discipline su sebe smatrale kraljevskim jer su se bavile transmutacijom i kreacijom na najvišem nivou.
Pravi dokaz da operativne lože nisu bile zatvorene za ezoteriju jesu rani zapisi o primanju spoljnih članova. Pre nego što je stvorena prva Velika loža u Londonu (1717), operativne lože su već uveliko usvajale (primale u članstvo) ljude koji nisu bili zidari. Na primer, godine 1641. u Škotskoj, u operativnu ložu primljen je Robert Morej. On je bio vojnik, ali i pasionirani alhemičar i hermetista. Godine 1646. u Engleskoj, u ložu je primljen Elijas Ešmol, jedan od najpoznatijih alhemičara, kolekcionara hermetičkih spisa i osnivač Kraljevskog društva. Zašto bi vrhunski alhemičari XVII veka tražili prijem u gilde običnih zidara? Zato što su znali da te gilde u svojim simbolima, inicijacijama i tajnim lozinkama čuvaju operativne ostatke drevnog hermetičkog znanja. Zidarska loža je bila bezbedno utočište gde su se alhemičari i slobodni mislioci mogli sastajati tokom verskih ratova, skriveni iza paravana običnog zanatskog udruženja.
Dakle, operativna masonerija nije bila čisto građevinska gilda u modernom, profanom smislu te reči, jer u Srednjem veku arhitektura nije bila odvojena od duhovnosti. Ona je bila materijalno telo u koje je udahnut hermetički duh. Zidari su kroz geometriju, rad sa kamenom i podizanjem katedrala praktično izvodili ono što su alhemičari radili u svojim laboratorijama. Kada je u XVII veku operativna masonerija počela da slabi, hermetisti i alhemičari su ušli u lože, preuzeli njihove arhitektonske simbole (visak, ugaonik, šestar) i pretvorili ih u spekulativni sistem duhovnog razvoja koji poznajemo danas. To je bio prirodan brak: alhemija je dala spekulativnu teoriju, a zidari su dali operativnu formu i prostor.
Progon operativne masonerije u puritanskoj i henrijevskoj Engleskoj
Kralj Henri VIII je vladao u prvoj polovini XVI veka (1509–1547). Poznat je po tome što je prekinuo odnose sa Rimom i osnovao Anglikansku crkvu. Puritanci su se, sa druge strane, pojavili tek krajem XVI veka, a svoj vrhunac moći doživeli su u XVII veku za vreme Olivera Kromvela i građanskog rata u Engleskoj (1642-1651). Međutim, operativni masoni jesu pretrpeli stravičan progon i slom od strane engleskih protestantskih reformatora (kako pod Henrijem VIII, tako i kasnije pod puritancima) upravo zbog svoje pupčane vrpce sa Katoličkom crkvom i papstvom.
Pre nego što je Henri VIII izvršio reformaciju, operativni masoni su u Engleskoj uživali ogroman ugled i ekonomske privilegije. Katolička crkva je bila njihov najveći i praktično jedini poslodavac, jer je finansirala gradnju katedrala, opatija i manastira. Zato su operativne lože imale direktne papske povlastice (bule) koje su im dozvoljavale da putuju iz regije u regiju bez plaćanja lokalnih poreza (odakle i dolazi reč Slobodni zidari / Free-masons). Kada je Henri VIII doneo Akt o supremaciji i započeo raspuštanje manastira (Dissolution of the Monasteries), operativna masonerija je doživela katastrofu. Država je zatvorila i opljačkala stotine manastira i crkava. Izgradnja sakralnih objekata je preko noći stala. Operativni masoni su izgubili poslove i finansijsku bazu. Pošto su masonske lože u svojim tradicijama i starim dokumentima (poput Starih dužnosti / Old Charges) eksplicitno imale zakletve vernosti Svetoj Crkvi i Papi, Henrijeve kraljevske službe su počele da ih posmatraju kao potencijalno subverzivne organizacije koje kriju katoličke simpatizere i papsku agenturu.
Vek kasnije, na scenu stupaju puritanci. Oni su bili radikalni protestanti koji su želeli da očiste Anglikansku crkvu od bilo kakvih ostataka katoličkog uticaja. Za njih je sve što je imalo veze sa Rimom, ritualima, tajnama i sakralnom umetnošću bilo delo Satane i Vavilonske bludnice (kako su zvali Katoličku crkvu). Puritanci su znali da operativni masoni imaju svoje tajne obrede inicijacije, lozinke i rukovanja (koji su im služili da se prepoznaju na gradilištima). Za puritanski um, svako tajno udruženje koje se sastaje iza zatvorenih vrata i koristi simbole bilo je sumnjivo. Optuživali su ih da su u dosluhu sa jezuitima i da kroz svoje lože održavaju katoličku magiju i idolopoklonstvo. Puritanci su sistematski uništavali statue, vitraže i ukrase na katedralama koje su upravo ti operativni masoni vekovima gradili. Zidarske lože su u tom periodu morale da odu u potpunu ilegalu kako bi sačuvale svoje članove od hapšenja i optužbi za izdaju države.
Ovaj progon od strane Henrija VIII i puritanaca je zapravo glavni razlog zašto je operativna masonerija postala spekulativna (moderna). Pošto su izgubili Katoličku crkvu kao poslodavca i našli se pod političkim progonom, operativne lože su počele brojčano da se osipaju i propadaju. Da bi preživele ekonomski i politički, lože su morale da promene strategiju. Počeli su da primaju u članstvo ljude koji nisu bili zidari: lokalne plemiće, advokate, trgovce i intelektualce. Ovi bogati ljudi su plaćali članarine i tako finansijski izdržavali lože. Primanjem uticajnih protestanata i plemića u svoje redove, lože su skidale sa sebe sumnju da su papska agentura. Ako je u loži sedeo ugledni lokalni vlastelin lojalan kruni, država ih više nije proganjala. Tako su tokom XVII veka, usred puritanskih pritisaka, lože polako prestajale da budu mesta gde se priča o klesanju kamena, a postale mesta gde se priča o hermetizmu, filozofiji i slobodi misli. Iz starih statuta izbačene su zakletve Papi, a ubačeni su univerzalni, deistički koncepti (Veliki Arhitekta Univerzuma) kako niko ne bi mogao da ih optuži da navijaju za Rim.
Katedrala Svetog Pavla u Londonu: labudova pesma operativne masonerije
Ipak, sa prelaskom na spekulativnu masoneriju izgubljen je ključni, operativni deo ezoterijske tajne. U tom smislu izgradnja arhitektonskog remek-dela, katedrale Svetog Pavla (St. Paul's Cathedral) u Londonu jeste veličanstvena, poslednja labudova pesma operativne masonerije pre nego što je spekulativni sistem potpuno preuzeo scenu 1717. godine. Kada su lože krajem XVII i početkom XVIII veka preplavili intelektualci, plemići i spekulativni članovi, desila se radikalna promena u tumačenju simbola. Zidarski visak više nije bio alat kojim se meri vertikalnost zida kako se katedrala ne bi srušila pod silama gravitacije, već je postao simbol pravednosti i moralne čistote. Šestar i ugaonik su od instrumenata za proračunavanje kosmičkih odnosa i zlatnog preseka u kamenu postali metafore za obuzdavanje strasti i sl. Gubitak je bio u tome što je praktična geometrijska teurgija zamenjena građanskim moralizatorstvom.
Operativni masoni su posedovali tajnu kako da materiju (kamen i prostor) rasporede tako da ona proizvodi specifično psihofizičko i duhovno stanje kod čoveka koji u nju kroči. Znali su kako da zvuk, svetlost i težnja kamena ka nebu stvore rezonancu sa ljudskom dušom. Kada su lože postale spekulativne, to znanje je postalo apstraktno. Novi masoni su bili filozofi i političari; oni nisu znali kako da klešu, niti su razumeli akustičke i statičke misterije arhitekture. Duhovna transmutacija se preselila u sferu intelekta, a operativna tajna kamena je utihnula.
Katedrala Svetog Pavla, građena od 1675. do 1710. godine nakon Velikog požara u Londonu, predstavlja prelazni most između starog i novog sveta. Ona je doslovno poligon na kome se operativna masonerija susrela sa novom naukom i hermetizmom. Njen arhitekta, ser Kristofer Ren (Sir Christopher Wren), bio je ključna figura ovog prelaznog perioda. On je bio vrhunski astronom, matematičar, anatom i arhitekta, a istorijski izvori ga povezuju sa starim masonskim ložama (mnogi ga smatraju poslednjim Velikim majstorom operativnih zidara). Hram je projektovan tako da svesno krije ezoterijske i astronomske tajne. Ren je inicijalno želeo da kupola Svetog Pavla služi i kao džinovski teleskop. Iako je taj plan modifikovan, konstrukcija kupole je remek-delo sakralne geometrije. Ona se sastoji od tri sloja (spoljašnjeg, unutrašnjeg i skrivenog, od opeke koji drži težinu, što je arhitektonski odraz hermetičke tripartitne podele univerzuma i čoveka (Duh, Duša, Telo). Unutar kupole nalazi se kružna galerija sa tako savršenom akustikom da šapat izgovoren uz zid na jednoj strani kupole putuje duž poluprečnika i jasno se čuje na potpuno suprotnoj strani, udaljenoj više od 30 metara. Ovo nije bila slučajnost; to je bila demonstracija operativnog poznavanja zakona talasa i vibracije, principa koji su u hermetizmu fundamentalni. Dimenzije i proporcije hrama su duboko povezane sa biblijskim merama Solomonovog hrama, ali pretopljene kroz renesansni hermetizam i pitagorejsku matematiku.
Dokaz da je Sveti Pavle bio poslednji trzaj leži u hronologiji. Katedrala je zvanično završena 1710. godine. Samo sedam godina kasnije, 1717. godine, četiri londonske lože su se sastale u krčmi Goose and Gridiron, koja se nalazila u samom dvorištu katedrale Svetog Pavla, i osnovale prvu Veliku ložu Engleske. To mesto sastanka nije bilo slučajno. Lože koje su osnovale modernu, spekulativnu masoneriju bile su sastavljene od ljudi koji su upravo završili rad na katedrali Svetog Pavla i onih koji su ih finansirali. Kada je hram bio gotov, operativni masoni više nisu imali šta tako veliko da zgrade u Londonu. Elita (spekulativni masoni) je preuzela strukturu organizacije, očistila je od operativnog znoja i prašine kamenoloma, i preselila je u salone i taverne.
Kolosalni poduhvat opeativne masonerije: Linkolnska katedrala
Linkolnska katedrala (zvanično The Cathedral Church of the Blessed Virgin Mary of Lincoln ili Katedralna crkva Blažene Device Marije u Linkolnu), jedno je od najvećih čuda srednjovekovne operativne arhitekture. Međutim, oko njenog statusa najviše građevine na svetu postoji jedna fascinantna istorijska nijansa. Kada je oko 1311. godine završen njen središnji toranj (šiljati završetak tornja), Linkolnska katedrala je zvanično postala najviša građevina na svetu. Ona je držala taj rekord neverovatnih 238 godina. Prema istorijskim proračunima, sa tim drvenim šiljkom obloženim olovom, katedrala je dosezala visinu od fantastičnih 160 metara. Ovim poduhvatom engleski operativni masoni su uradili nešto što je smatrano nemogućim: nadvisili su Veliku piramidu u Gizi (koja je sa svojih prvobitnih 146 metara držala svetski rekord u visini duže od 3.800 godina). To je bio jasan materijalni dokaz da je srednjovekovna tehnologija gradnje katedrala dostigla vrhunac operativne geometrije i statike. Međutim, taj monumentalni šiljak tornja se srušio tokom strašne oluje 1548. godine i nikada više nije bio obnovljen u toj visini. Danas centralni toranj Linkolnske katedrale iznosi oko 83 metra.
Iako je Linkolnska katedrala držala rekord u Srednjem veku, ona nije ostala najviša građevina sve do Ajfelove kule (podignute 1889. godine). Nakon što se Linkolnov toranj srušio 1548. godine, titulu najviše građevine na svetu preuzimale su druge evropske katedrale (poput crkve Svetog Olafa u Talinu, crkve Svete Marije u Štralsundu i konačno Kelnske katedrale sa 157 metara). U poređenju sa čuvenom katedralom u Beču (Katedrala Svetog Stefana / Stephansdom):
južni toranj u Beču (Steffl) završen je 1433. godine i visok je 136 metara.
dok je Linkolnska katedrala imala svoj originalni šiljak (od 1311. do 1548. godine), sa svojih 160 metara bila je značajno viša od bečke katedrale.
Tek nakon rušenja Linkolnovog šiljka u XVI veku, Beč je po visini pretekao osakaćenu englesku katedralu. Kada je taj šiljak pao 1548. godine (zanimljivo, upravo u vreme verskih previranja i reformacije Henrija VIII), to je simbolički označilo početak kraja zlatnog doba operativnih majstora. Svet je polako počeo da zaboravlja kako se grade takve vertikale, ostavljajući modernoj spekulativnoj masoneriji samo papirne simbole onoga što su nekada bili stvarni planovi za juriš na nebo.
Upravo povodom Linkolnske katedrale ima jedna mala zanimljivost. Jedan od glavnih ornamenata ovog zdanja jeste mali đavolčić (Lincoln Imp), isti onaj koji stoji kao zvekir na samim ulaznim vratima Vrhovnog saveta 33. stepena (Drevnog i prihvaćenog škotskog obreda) u Londonu (čuveni 10 Duke Street, St James's). Ovaj detalj skida i poslednji veo sa spekulativne masonerije i dokazuje da su oni tačno znali šta taj simbol predstavlja na operativnom i inicijacijskom planu. Povodom toga, od ključne važnosti je položaj nogu Linkolnskog vraga koji je istovetan položaju nogu arkane Car IV u tarotu. U tradicionalnom tarotu (poput Marseljskog), Car sedi na svom tronu sa nogama postavljenim tako da formiraju prekršteni oblik, desna noga je savijena iza leve, stvarajući jasan simbol krsta, dok gornji deo tela sa glavom i rukama formira trougao. U hermetičkoj geometriji i alhemiji, ovaj položaj nogu i tela direktno predstavlja Trougao iznad Krsta. Ovo je alhemijski glif za Sumpor, a to je unutrašnja, solarna, pročišćavajuća vatra bića. To je muški, aktivni princip, svest koja gospodari materijom. Car je arhetip strukture, zakona, stabilnosti i zemaljske vlasti. On vlada manifestovanim svetom (broj 4, kvadrat, materija) pomoću više, duhovne vatre (Sumpora).
Kada Linkolnski vrag sedi visoko na zidu katedrale, ili na vratima Vrhovnog saveta 33. stepena, sa potpuno istim položajem nogu, to je šifrovani prikaz unutrašnjeg Cara, odnosno skamenjenog Sumpora. Vrhovni savet 33. stepena je kruna masonskog sistema koji se bavi najvišom spekulativnom i administrativnom vlašću. Postavljanje Linkolnskog vraga kao zvekira na njihova vrata nosi tri nivoa značenja:
Čuvar Praga. Na samom ulazu u najviši savet, ovaj demon služi kao Čuvar praga. U visokoj inicijaciji, pre nego što se uđe u prostor gde se donose odluke 33. stepena (koji predstavlja vrhunsku svest), mora se proći pored demona. Ako ne poseduješ svojstvo formule Cara (stabilnost i unutrašnju vatru Sumpora), taj demon će te rastrgnuti. Ako je imaš, on postaje tvoj sluga i zvekir na vratima.
Preobražaj niže prirode u višu vlast. Imp (vrag) je u legendi divlja, nemirna sila koja pravi nered. Ali, kada je skamenjen i postavljen u pozu Cara, njegova divlja priroda je ukroćena i strukturisana. To je položaj vrhunske samokontrole.
Spona operativnog i spekulativnog. Postavljanjem simbola iz Linkolnske katedrale (vrhunca operativne ere) na svoja vrata u Londonu, osnivači 33. stepena su diskretno poručili da nisu zaboravili odakle su potekli. Oni više ne zidaju kamenom, ali čuvaju ključ koji su stari majstori uklesali u Linkolnu.
Нема коментара:
Постави коментар
Напомена: Само члан овог блога може да постави коментар.