Arkana Svet u tarotu

Arkana Svet, Vejtov špil

Konačno dolazimo do broja dvadeset i jedan koji označava poslednju u nizu velikih arkana, a to je Svet, odnosno Univerzum. U Rečniku simbola, za ovaj broj je rečeno da predstavlja simbol savršenosti, odnosno trostruku sedmorku. Stvaranje sveta je kruna procesa opisanog slikama tarota. To je aluzija na biblijski Novi Jerusalim, grad večnog života, grad spašenih i svetih, onaj koji se sa nebesa spušta na Zemlju. To nije nekakav idealizovani grad prošlosti nego predstavlja projekciju savršene ljudske zajednice u nekakvom drugom vremenu i drugom svetu. Kvadrat, odnosno kocka, simbol je te projekcije, dok je prvobitno rajsko stanje predstavljeno krugom, odnosno sferom. U Keri Jejl Viskonti Sforca tarotu na arkani Svet vidimo superiorni lik kakve vladarke ili matrone koja sa oblaka nadvisuje pejzaž načičkan utvrđenim gradovima i lađama. Dominantna žena u desnoj ruci drži žezlo a u levoj krunu. Sličan motiv vidimo na toj karti u špilu Šarla VI, s tom razlikom što matrona ne drži u ruci krunu nego globus. Istovremeno pejzaž sa gradovima je uokviren krugom. Nalik ovome je i onaj u Rozenvaldu, s tom razlikom što ženski lik ima krila. U tarotu d’Este isti je motiv, ali je razlika u tome što umesto kakve moćne žene ovde imamo nago krilato dete, odnosno anđela, dok u samom dnu karte, ispod predstave gradova, zapažamo pticu, verovatno orla, kako širi krila. Pierpont Morgan Bergamo ovu arkanu predstavlja sa dva naga krilata dečaka (anđela) koji stoje na zemlji i u vis drže podignutu sferu u kojoj se nalazi utvrđeni grad. Obojica imaju crvene šalove. Vivil verzija ove arkane nalikuje marseljskoj, ali središnji lik ima oreol, štap i plašt. 

Svet, Viskonti di Madrone špil

U Marseljskom špilu vidimo ženski lik, (neki kažu hermafroditni), uhvaćen u pokretu. To je naga plavokosa devojka koja pleše. Ogrnuta je komadom crvene tkanine koja podseća na šal ili je u pitanju marama. Menli Palmer Hol primećuje da je oblik koji marama zauzima sličan hebrejskom slovu kap. U levoj ruci drži žuti štap čiji su krajevi crveni. U desnoj ruci nije sasvim jasno šta se nalazi, mada neki taroti i tu smeštaju još jedan štap. Zanimljivo, njene noge, u zanosu plesa, uobličavaju krst, što ovaj lik povezuje sa likovima Obešenog i Cara, ali i sa Zvezdom, s obzirom da tako nameštene noge podsećaju na svastiku. Krst Obešenog i Cara je statičan, ali je zato krst devojke Sveta dinamičan. Svet je stalno u pokretu, što znači da to nije neki idealni nepokretni i neprirodni svet, već univerzum stalnog kruženja. Devojčin ples odigrava se u prostoru omeđenom vencem oblika vesike ili mandorle, tj badema, koji jeste jedan od drevnih simbola Velike Majke. U njemu je ona na neki način zaštićena. Istodobno, ta predstava devojke u mandorli, jeste lik duše sveta. Imamo istih takvih predstava Isusa Hrista, kao Hrista u slavi, okruženog sa četiri evanđeoska stvorenja. Osim toga, u Mantenja tarokiju lik Jupitera sedi u okviru tog oblika. Oblik mandorle, kako primećuje Seli Nikols, za razliku od uroborosa, nagoveštava dalji razvoj, i dodaje zanimljivu opasku da je marseljska verzija ove karte napustila tradicionalni kolektivni simbolizam Novog Jerusalima u korist individualnijeg i više nekako ljudskog pristupa. Venac u obliku mandorle Menli Palmer Hol tumači kao prirodu koja okružuje plameni centar. Taj venac je kruna inicijata ili, kako je Elifas Levi to rekao, kruna koja se odnosi na vrhovnu sefiru Keter. Kruna je, po Holu, simbol onog ko je nadvladao četiri čuvara i ušao u prisustvo razotkrivene Istine.

Svet, Pierpont Morgan Bergamo špil

U uglovima karte postavljene su četiri heruvimske životinje: u donjem levom uglu je bik, u donjem desnom je lav. To su zemljane zveri. U gornjem levom uglu je krilati anđeo ljudskog lika, dok u gornjem desnom uglu nalazimo orla. Anđeo i orao su bića visina. Raspored heruvimskih životinja odgovara rasporedu elemenata označenih pentagramom u doktrini Zlatne zore i sa rasporedom elemenata u enohijanskim tablama Džona Dija: dole levo je Zemlja, dole desno je Vatra, gore levo je Vazduh, gore desno je Voda. Oni zajedno čine osnovu kvadrata u koji je smeštena vesika, a što bi u trodimenzionalnoj projekciji bila kocka koja sadrži jajast oblik. Ovde ću dati kratke opise uloga četiri heruvimske životinje u skladu sa atribucijama evropskog ezoterizma: 

Bik – element Zemlja, sazvežđe i znak Bika, jevanđelje Svetog Luke (koje govori o Hristovom delanju na zemlji); 

Lav – element Vatre, sazvežđe i znak Lava, jevanđelje Svetog Marka; 

Anđeo – element Vazduha, sazvežđe i znak Vodolije, jevanđelje Svetog Mateje (govori o Hristovoj geneologiji); 

Orao – element Vode, sazvežđe i znak Škorpije, jevanđelje Svetog Jovana (nadahnuće i božanska priroda Hrista). 

Postoji sličnost heruvima sa četiri Horusova sina koji stoje na četiri strane sveta. Oni nose nebesko tle, četvornu kristalnu ili ledenu ploču, kako je opisano u knjizi proroka Jezekilja.

Zlatna zora ovu kartu naziva: Velikan u noći vremena, što odgovara atribuciji Saturna i hebrejskom slovo tau, što znači krst, a čija staza na Drvetu života povezuje zemaljsko kraljevstvo (Malkut) i Mesečevu sefiru Jesod. Hijeroglif krsta vezan je za tajnu karte Svet. Krst je egzistencija, patnja života i promene putem koje menjamo naše agregatno stanje, da se tako izrazim. U dubljem smislu krst je simbol univerzalnog života, dok u svojoj egipatskoj verziji označava večni život i polni organ boginje Izide. U Marseljskom špilu oblik krsta se pojavljuje na kartama Papesa (na njenim grudima), Sud (na trubi anđela), Car (krst načinjen nogama i krst na vrhu žezla), Carica (vrh žezla), Obešeni (načinjen nogama), te na kraju trostruki krst štapa koji drži Papa. Na samoj karti Svet krst nije prisutan, ali je imanentan. Zapravo, u vencu oblika vesike, kojim je uokvirena središnja ženska figura, imamo dva crvena poveza u obliku X, gornji i donji, što ukazuje na zaokruženost procesa, na postignuto savršenstvo. Prisustvo krsta na ovim kartama nagoveštava njihov značaj u simbolizmu procesa dobijanja ugaonog kamena alhemičara. Međutim, krst kao simbol ugaonog kamena ukazuje na osnovu hrama, a taj hram vidljiv je u dnu Krolijevog dizajna ove karte. Uostalom, krstasta osnova katedrala, na šta ukazuje Fulkaneli, ukazuje na ideju o kamenu na kome je Isus podigao svoju Crkvu. Dakle, u Krolijevom Univerzumu nema krsta, ali je zato istaknut hram. Sa druge strane, u Krolijevom špilu krst se pojavljuje kod Carice, Obešenog i na karti Umerenost kao mali grčki krstić na loncu.

Na Krolijevoj karti peti element je predstavljen ženom i zmijom (Eva i Zmija) koje su okružene sa četiri heruvima, odnosno četiri sfinge, elementa, arhanđela. U Krolijevom špilu u tu kartu umetnuto je oko pod čijim zračećim pogledom žena pleše sa zmijom. Preko ove karte Kroli poručuje: budite žena u igri sa zmijom, pred licima heruvima i pogledom Božjeg oka. Božje oko predstavljeno je najsjajnijom zvezdom na nebu, Venerom. Isto to oko u Krolijevom špilu prisutno je na karti Kula. Ta žena koja pleše sa zmijom je devica, duša sveta koja je lik univerzuma. Po Kroliju, to je prikaz svetkovanja izvršenja Velikog dela. Naposletku, Krolijeva karta prikazuje i elipsu sastavljenu od sedamdeset dva odeljka koji označavaju kvinare zodijaka, odnosno imena anđela Šemhamforaša.

Jupiter, Mantenja taroki

Karta Svet je svojevrsna mapa, bilo da kosmos shvatamo kao sveukupnost univerzuma ili arhitektonsko-simboličko savršenstvo hrama. Simbolički ova karta može biti prikazana kockom ili heksagramom. To je kosmos prikazan kao um. Svet je krst, a krst je univerzalni ključ. Ženski lik na slici u ruci drži dva štapa, odnosno sa obe ruke upravlja silinama spiralne zmije. Elifas Levi je u ovoj arkani video simbol Hermesove knjige, odnosno ključ hermetizma. Menli Palmer Hol opšti simbolizam ove arkane ocenjuje kao mikrokosmos makrokosmosa, budući da su u njoj, kako on kaže, sabrani svi agensi koji doprinose strukturi stvaranja. U prostornoj kocki karta Svet predstavlja zamišljenu tačku koja se nalazi u samom njenom središtu. To je središte kocke, odnosno centar kruga, sfere ili heksagrama te predstavlja univerzalnu svest ili sveopštu perspektivu. Osim toga, centralna pozicija arkane Svet (i slova tau) u kocki ukazuje na dodir sa mitskim središtem, a što samo po sebi znači ukidanje svetovnog vremena i prelazak na mitološko, odnosno kosmotvoračko vreme izvan vremena. U tom smislu karta Svet je simbol pupka sveta, a što je na nebesima zvezda Severnjača, astronomska atribucija koju je ovoj karti dodelio Osvald Virt.

Jedna od široko prihvaćenih asocijacija karte Svet jeste da ona predstavlja Dušu sveta. Po alhemičarima, Anima mundi, odnosno Duša sveta, jeste izraz kvintesencije, odnosno savršenog petog elementa. Ronald Deker ukazuje da je u mističnom platonizmu Duša sveta povezivana sa planetom Jupiter. On pominje da su u periodu preobražaja Rimske imperije u hrišćansko carstvo, astrolozi poimali Jupitera kao boga vere, odnosno zaštitnika nove religije. Zato je u srednjovekovnoj umetnosti Jupiter predstavljan kao monah ili sveštenik, a što bi ga pre moglo dovesti u vezu sa kartom Papa. Međutim, Duša sveta se pojavljuje i u obliku boginje Fortune, pa stoga ženski lik ove arkane može biti poistovećena i sa njom. U firentinskom Minkijate tarotu imamo kartu Fortuna predstavljenu krilatim likom koji stoji na sferi, u jednoj ruci drži krunu a u drugoj veliku strelu ili koplje. U demonskom smislu, Svet predstavlja ulazak u Pakao. Jedan od simbola ove karte je i zmija, koja u naopakoj perspektivi predstavlja čuvara paklenog praga, da povuče one koji su blizu i ne dozvoli onima koji su unutra da izađu. Kao što Elohimi stvaraju Novi Jerusalim kao nebeski grad u obliku kocke, tako Zmaj stvara Novi Vavilon u obliku kocke, u dubinama i tminama neizmernog bezdana.

Hajnrih Aldegrever (1502-1538), Fortuna

Ilustracija iz knjige Ronalda Dekera, The Esoteric Tarot

Arkana Točak sreće u tarotu

Vejtov tarot

„De bienes Fortuna

Que no estan escritos“

Fortune presents gifts not according to the book

Luis de Gongora, 1581

Točak sreće je u neku ruku najvažnija arkana jer ona već sama po sebi izražava ideju tarota kao oruđa proročišta. Ona nosi broj deset, kojim se zaokružuje celina sveta. To je broj pitagorejske figure tetraktisa (1+2+3+4) i poslednje sefire Malkut. Dakle, to je ostvarenje i materijalizacija. Broj deset je i broj boginje nužnosti Ananke. Ova karta ukazuje na sile prirode, sile života, prirodni tok stvari, cikličnost promene, ritam koji održava poredak sveta, životne tokove, rotaciju, protok vremena, cirkulaciju krvi i životnih sokova, točak samsare, točak zakona, točak vremena, istorije, tradicije, industrijski točak, mlinski točak. To je točak koji stvara i rastvara bogatstvo, koji nekog čini bogatim ili siromašnim. To je točak misaonih analogija, asocijacija, odnosno spiralni asocijativni niz, točak doktrine, kabale, točak smene dana i noći, točak revolucije, točak zodijaka. Taj točak je zagonetka. Tu zagonetku čuva himera u liku sfinge koja u ruci drži mač. U krajnjoj liniji Točak ukazuje na upravljanje vremenom, odnosno na vreme u njegovoj celokupnosti. Ova karta zatvara sve u svoj tok. To je tok zodijaka i tok sudbine koja stoji u suprotnosti spram slobodne volje. Po Menli Palmer Holu, Točak sreće predstavlja niži univerzum kao celinu, sa božanskom mudrošću oličenoj u sfingi, kao večnom sudiji između dobra i zla.

Marseljski tarot

U Marseljskom šilu točak prikazan na ovoj karti imao je šest paoka, što podseća na činjenicu da je u antičkom Rimu postojalo šest svetilišta boginje sreće Fortune. Takođe, vidimo da točak ima i sedmi paok, odnosno ručku koja je postavljena pod uglom od devedeset stepeni spram ravni točka. Simbolički, točak je poput heksagrama dok je štap, na čijem se kraju nalazi ručka za pokretanje točka, poput središta heksagrama. Heksagram i krug sa tačkom u središtu jesu simboli Sunca. Upravo ta središnja tačka omogućava pokret. U tome prepoznajemo kabalističku formulu ARARITA koja sadrži početna slova sedam reči koje se uobičajeno prevode kao: Jedan je tvoj početak, Jedan je tvoja individualnost, Jedan je tvoja permutacija. Svrha ove formule jeste da uravnoteži neuravnotežene planetarne uticaje i ideje i da omogući kružno kretanje.

U Marseljskom špilu točak krije heksagram, koji je solarni simbol, čijim obrtanjem upravlja krunisana sfinga ljudskog lica sa mačem, dok se dve životinjske figure vrte na njemu. Te dve životinje su dva trougla od kojih je sačinjen oblik heksagrama. Sva tri stvorenja predstavljaju tri osnovna alhemijska načela (Sumpor, Živa, So) kao i tri mene alhemijskog Velikog Dela (crnu, belu i crvenu fazu), tri dekade svakog zodijačkog znaka. Iako Krolijeva verzija ove karte ima deset paoka, aludirajući na deset sefira Drveta života, u samom središtu točka nalazi se desetokraka zvezda koja predstavlja sefiru Malkut / Kraljevstvo, koje pripada Zemlji. 

Po Kroliju, oba karta predstavlja univerzum u vidu neprekidne promene sopstvenog stanja. Kod Krolija se na točku nalaze tri lika, Sfinga sa mačem, Hermanubijus i Tifon. U Marseljskom špilu točak se vrti u smeru nasuprot kazaljke na satu, dok je kod Krolija u smeru kazaljke. U suštini, točak se može vrteti u oba pravca tvoreći dva značenja. Pozovimo nacrt Točka sreće Elifasa Levija u pomoć, koji po njemu, predstavlja Jezekiljev kosmogonijski točak. Kada se točak vrti u pravcu kazaljke na satu, recimo počevši od slova T, točak ispisuje reč TARO, dok obrnuto piše TORA. Reč TARO možemo shvatiti kao obrtanje tarota, dok je TORA zakon. Iz perspektive rotiranja Božjeg imena IHVH, počevši od slova jod, uviđamo da se ono bez promene obrće u oba pravca. Dakle, imamo rotaciju glavnog načela koje je nepromenjivo: IHVH predstavljeno likom Sfinge sa mačem, TARO je Hermanubijus (majmun), u Marseljskom špilu on ponire, kod Krolija se uspinje, TORA je Tifon (himera), koja se u Marseljskom špilu uzdiže, dok kod Krolija ponire. Položaj ovih životinja i sam smer obrtanja točka ukazuje na temeljna načela promene i ritma eona. Ozirisov eon je išao kontra vremenu, u pravcu zatvaranja i manifestovanja zakona TORA, što je vodilo propadanju načela izraženog Hermanubijusom (Hermes-Anubis / alhemijska Živa), a uzdizanju tifonske himere koja predstavlja alhemijsko načelo Soli. To označava poniranje duha, njegovo nestajanje i zamenu vulgarnim, teškim, mračnim, materijalističkim. Kroli je obrnuo njihov smer naznačivši načela obrtanja u eonu Horusa – Hermanubijus je taj koji se sada vraća gore u smeru koji je solaran, u korak sa vremenom. Ono što je nepromenljivo jeste zakon Sfinge koji obuhvata sve. Otud je i jedno od imena ove karte Omnium dominatrix, odnosno Gospodarica svega. U Srednjem veku Fortunu su nazivali gospodaricom ili imperatorkom sveta.

Pierpont Morgan Bergamo tarot

Seli Nikols, tumačeći Marseljski špil, povezala je tasove vage arkane Pravda sa dve životinje koje se vrte na Točku sreće. Ona ističe da je ta nepristrasnost zajednička likovima Pravde i sfinge koja upravlja točkom. U Keri Jejl Viskonti Sforca špilu na karti Točak sreće prikazano je pet ljudskih likova. Na vrhu sedi plavokosa žena u plavoj odori sa mačem u desnoj i krunom u levoj ruci. Ona je ta koja će glavu koja dolazi krunisati a glavu koja odlazi odrubiti. Takođe imamo i dva muška lika koja predstavljaju vladare, jedan se uspinje a drugi ponire. Na samom dnu, pod jarmom točka puzi stari odrpanac. U srednjovekovnim prikazima Fortune taj motiv su pratile reči: „Regnabo, regno, regnavi, sum sine regno“ (Vladaću, vladam, vladao sam, bez vlasti sam). Figura na vrhu je ona koja vlada; ona na putu ka gore jeste ona koja će vladati; figura koja ponire je ona koja je vladala, dok je ona na dnu potpuno bez vlasti. Na točku Viskonti Sforca sedi krilati ženski lik sa povezom preko očiju, izraz same boginje Fortune, koja svoju desnu ruku polaže na rame onog koji se uspinje. Fortuna je slepa i nepristrasna (baš poput Pravde). Ona je ta koja pokreće točak. Gornji ženski lik, posađen na samom vrhu točka poviše Fortunine glave kasnije je postao zagonetna plava sfinga koja je u Marseljskom špilu zadobila krunu i krila, dok se sama Fortuna zagubila. Na karti Brera Brambila Viskonti špila taj najviše posađeni lik u plavoj haljini je muškarac. Elifas Levi za tu sfingu kaže da ima telo bika i ljudsku glavu i zapravo je asirska sfinga, naposletku heruvim.

U staroj Grčkoj postojalo je nekoliko boginja povezanih s bogatstvom i sudbinom. Glavne među njima bile su Tihe, boginja sreće i slučajnog aspekta sudbine, te Nemezis, koja je predstavljala božansku kaznu. Očigledno je da su one bile modeli oličavanja dobre i loše sreće. Simboli dobre sreće bili su kormilo kojim je ona upravljala, zatim rog obilja koji predstavlja sreću, i globus. Simboli Nemezis bili su grifon, bič, vaga i točak. Tokom pozne antike razvijena je predstava Fortune u kojoj je kosmos predstavljen kao točak sa osam krakova (iako postoje neki primeri s četiri ili šest kraka), a sama boginja prikazana je kako stoji u središtu. Jedno od najstarijih spominjanja ove slike nalazi se u Boetijevoj Utehi filozofije, napisanoj 524. godine. U ovom tekstu Boetije opisuje četiri čoveka na točku sreće kako se uzdižu i spuštaju, a što bi predstavljalo aspekte ili faze života.

Krolijev tarot

Graver Erhard Šon je od Točka sreće načinio amblem jedanaeste kuće zodijaka, koja predstavlja prijatelje i dobročinitelje. Za Zlatnu zoru ova karta nosi naziv Gospod sila života. Elifas Levi u ovoj karti vidi simbol kabale i ključa okultizma. Po sistemu Zlatne zore karta Točak sreće je povezana sa hebrejskim slovom kap, čija je atribucija Jupiter, a koja označava stazu što povezuje četvrtu (Hesed, Jupiter) i sedmu sefiru (Necah, Venera) Drveta života na njegovom desnom stubu milosti. Vejt je dizajn ove karte preuzeo na osnovu opisa i skice koje je dao Elifas Levi. Takođe, Vejt je u uglovima karte pridodao četiri heruvima, bika, čoveka, lava i orla. Ta četvornost izraz je jovialne prirode ove karte, jer Jupiterova sfera, po kabali, nosi broj četiri, što se očitava u broju same karte: (Σ(1-4)=10. Raspored heruvima u Vejtovoj arkani X preuzet je iz rasporeda kvadranta Kula stražara enohijanskog sistema Džona Dija, što je usvojila Zlatna zora. 

Četvorna heruvimska formula Zlatne zore (iz knjige David Allen Hulse: The Western Mysteries)

Heruvim	Slovo u IHVH	Element	Pravac	Zodijak	Redosled
Lav	Yod 10	Vatra	Dole desno	Lav	5
Orao	He 5	Voda	Gore desno	Škorpija	8
Čovek	Vav 6	Vazduh	Gore levo	Vodolija	11
Bik	He 5	Zemlja	Dole levo	Bik	2

U tabeli 19. primetićemo da je zbir redosleda znakova istovetan vrednosti imena Tetragramatona IHVH: 10+5+6+5=26 i 5+8+11+2=26. 

Četvorna heruvimska formula Elifasa Levija (iz knjige David Allen Hulse: The Western Mysteries)

ROTA	Heruvim	Alhemija	Element	Slovo u IHVH
R	Čovek	Azot	Voda	Yod 10
O	Bik	So	Zemlja	He 5
T	Orao	Merkur (živa)	Vazduh	Vav 6
A	Lav	Sumpor	Vatra	He 5

U demonskom ključu Točak sreće je izraz opsesivne želje. Tu prepoznajemo lovce na sreću, kockare, zavisnike od svakog oblika hazarda u kojem traže nova uzbuđenja. U krajnjoj liniji ovde razotkrivamo opsesivno koristoljublje.

Keri Jejl Viskonti Sforca tarot

.

Albreht Direr - točak sreće