Motiv zmije sa lavljom glavom jedan je od najstarijih arhetipskih simbola u mediteranskoj i bliskoistočnoj mitologiji, gnosticizmu i zapadnom okultizmu. Njegova evolucija ide od drevne egipatske i mitraističke kosmologije, preko gnosticizma, pa sve do Krolijeve teleme. Ovde bih prikazao jedan kraći hronološki pregled pojavljivanja ovog motiva i kako se njegovo značenje menjalo:
Egipat, Vavilon i mitraizam (pra-gnostički koren)
Iako je u gnosticizmu dobio mračnu ili demijuršku ulogu, ovaj motiv ima izrazito solarno i zaštitničko izvorno značenje. U helenističkom Egiptu, zmija sa lavljom glavom (i zracima svetlosti koji zrače iz glave) poznata je kao Hnubis. Ponekad je tih zraka bila dvanaest za svaki znak zodijaka. Lav je Sunce, vatra, životna snaga, ali i svest, dok je Zmija mudrost, obnova, ili agatodaimon. Predstavljao je životnu energiju kosmosa i često se urezivao na zaštitne gnostičke amajlije kao talisman protiv bolesti i zlih duhova. U Mesopotamiji, bića sa lavljom glavom i telom zmije (poput demona Ugallu ili manifestacija Nergala, boga podzemlja i vatre) bila su zaštitnici praga i personifikacije destruktivnog solarnog žara. U misterijama boga Mitre, središnja figura koja vlada vremenom i zodijakom jeste božanstvo sa ljudskim (muškim telom) obavijeno zmijom i lavljom glavom. Ovaj prikaz simbolizuje kosmičko Vreme (Aion), sudbinu i ovladavanje planetarnim sferama.
Gnosticizam: Jaldabaot i Sabaot
U gnostičkim tekstovima (posebno u setijanskom gnosticizmu), ovaj motiv dobija svoju najpoznatiju teološku ulogu, a to je Jaldabaot. To je prvi i glavni arhont (demijurg), stvoritelj materijalnog sveta, koji se opisuje kao biće sa glavom lava i telom zmije. Njegove oči sevaju vatrom. Kada ga je Sofija (Mudrost) rodila bez svog partnera, uplašila se njegovog nakaznog izgleda i okružila ga oblakom kako ga drugi eoni ne bi videli. Jaldabaot simbolizuje slepu, neukroćenu solarno-materijalnu silu (Lava) ukovanu u spiralu vremena i materije (Zmiju). Jaldabaotov sin Sabaot, nakon što je spoznao svetlost Sofije, pokajao se i uzdignut je na sedmo nebo. Iako Sabaot preuzima ulogu pravednog vladara u gnostičkoj teologiji, njegova arhontska građa i dalje vuče te iste lav-zmija arhetipske korene.
Antička mitologija: Ortros, Himera i čuvari praga
U klasičnoj grčkoj mitologiji, motiv lav-zmija se javlja u vidu hibridnih čudovišta koja čuvaju granice. U tom smislu pomenuo bih Ortrosa, dvoglavog psa (brata troglavog psa čuvara ulaza u Had, Kerbera), koji je imao zmijski rep ili je prikazivan sa lavljom anatomijom čiji je završetak zmija. Drugo čudovišno biće je Himera, kao primer spoja lava i zmije. Naime, imala je telo i glavu lava, sa glavom koze na leđima i zmijom umesto repa. Himera predstavlja haotične elementarne sile prirode.
Goecija i grimoarska tradicija
U srednjovekovnoj i renesansnoj demonologiji, atributi lava-zmije označavaju dve reči: vladavinu (kraljevski status, tj lav) i podzemnu lukavost (zmija). Takvi demoni su Glasja-Labolas (kralj i grof), koji je predstavljen kao pas sa krilima nalik grifonu, ponekad sa elementima lava i zmije. Drugi je Markosias, veliki markiz koji se pojavljuje u obliku vuka (ili lava) sa krilima grifona i zmijskim repom, bljujući vatru. Buer i drugi demoni ponekad kombinuju lavlje glave sa zmijskim udovima, simbolizujući kontrolu nad prirodom i zdravljem (eufemizovani Hnubis u demonologiji).
Telema i Tot tarot (Atu XI i Atu XVI): Golub i Zmija
Alister Kroli svesno preuzima i rekonstruiše ovaj arhetip, pa tako na arkani XI Strast prikazana je Skerletna Žena (Babalon) kako jaše na Zveri. U pitanju je sedmoglava zver (lav, zmija, orao, itd.), a zmijski rep sa lavljom glavom na kraju predstavlja kondenzovanu seksualno-magijsku energiju. Kroli tu spaja solarnu energiju Lava i zmijsku energiju (falus / naga). Dakle, nije bez razloga ova karta po sistemu Zlatne zore uvezana sa hebrejskim slovom tet koje se odnosi upravo na zmiju. Takođe, na karti XVI Kula, prikazana je zmija sa lavljom glavom u opoziciji sa pojavom goluba, što je u skladu sa jednim stihom iz Knjige zakona koji izričito kaže: Postoji golub, i postoji zmija. Izaberite dobro! (There is the dove, and there is the serpent. Choose ye well!). Ova dva simbola predstavljaju dva suprotna, ali komplementarna smera u kosmičkoj dinamici, što podseća na poznatu dualnost izraženu kroz Put Desne Ruke i Put Leve Ruke. U tom smislu Golub je izraz Puta Desne Ruke / Via Devotionis, kao puta predaje, devocije i pasivnog otvaranja ka nebeskom uticaju. To je svetlost koja se spušta odozgo, gde se čovek posmatra kao posuda koja prima božansku blagodat. Nasuprot tome, put Zmije je Put Leve Ruke / Via Initiationis, koji predstavlja put aktivne magije, preobražaja i buđenja unutrašnjeg plamena.
U hrišćanskoj ikonografiji, pri krštenju na reci Jordan, Sveti Duh kao Golub sleće na Isusa, odnosno na Lava iz plemena Judina. U kabali, ovo je Svetlosna Munja koja se spušta iz najviše sefire Keter nadole ka Malkutu, tj ka materijalnom svetu. Golub donosi svest, formu i oplođujući dar božanskog milosrđa. U tom smislu, lavlja glava u ovom spoju deluje kao prijemnik i nosilac tog višnjeg autoriteta. Nasuprot Golubu, Zmija predstavlja silu uspinjanja u kojoj možemo prepoznati tajanstvenu silu kundalini (zmijsku vatru), koja sklupčana i uspavana leži u korenskoj čakri muladari (ili materijalnoj ravni Malkut), i kada se aktivira ona teži da se uspne uz kičmeni stub (srednji stub Drveta života) kako bi probila krunu i sjedinila se sa čistom svešću (Šiva). Kada se lavlja glava spoji sa zmijskim telom, dobija se spoj solarnog centra svesti i htonskog motora energije. Ako se podsetimo gnostičkog Jaldabaota, njegova nesreća leži u tome što je ta zmijska sila ostala ukovana u materijalnom kavezu, neusaglašena sa višnjom Sofijom. Ali u svojoj oslobođenoj formi, Zmija obezbeđuje pogon, dok Lav obezbeđuje svest i solarno usmerenje.
Lav-Zmija u mandorli
Vratimo se na trenutak na Lava-Zmiju kao jedinstven simbol. Viđao sam prikaze te himere u okviru mandorle ili vesike po kojoj su bili ucrtani simboli zodijaka, a što podseća na motiv velike arkane XXI Svet, ali i na srednjovekovne prikaze Hrista kako stoji unutar vesike. To je zanimljiva strukturalna matrica gde imamo istu geometrijsku platformu (mandorla + zodijak), a koja se koristila za prikaze Hnubisa, Aiona, Jaldabaota, za arkanu XXI Svet, kao i za Hrista u slavi. Ovo ukazuje da se radi o jednom jedinstvenom solarno-kosmičkom simboličkom kompleksu koji ima nekoliko nivoa značenja.
Geometrijski, vesica piscis nastaje preklapanjem dva kruga (svetlosti i materije, duha i forme). Ona je portal kroz koji se nevidljivi, metafizički svet manifestuje u vidljivi kosmos. Zmija sa lavljom glavom unutar mandorle opasane zodijakom predstavlja sve-vreme (Aion) i vladara kosmičkih sfera. Zodijak oko Zmije-Lava jeste kavez ili granica fizičkog univerzuma (12 sazvežđa kao 12 vratnica vremena). Lav-Zmija tu stoji kao sam motor koji pokreće točak zodijaka. U slučaju Jaldabaota, mandorla je oblak, tj skrivena sfera u kojoj ga je Sofija sakrila, a zodijački prsten predstavlja 7 ili 12 arhontskih sfera koje drže ljudsku dušu uvezanu u sudbinu.
Kod srednjovekovnog prikaza Hrista u slavi, prikazan je Spasitelj kako sedi ili stoji unutar mandorle, dok su oko njega često prikazana četiri jevanđelista u obliku tetramorfa (Anđeo, Lav, Bik, Orao), što su zapravo četiri fiksna znaka zodijaka (Vodolija, Lav, Bik, Škorpija). Hrist je tu preuzeo solarnu ulogu kao vladara vremena i kreacije, budući da on dolazi na kraju vremena. U mnogim špilovima, na XXI karti tarota imamo sličnu predstavu središnje figure predstavljene androginom ili ženskim likom kako stoji unutar elipsoidnog venca, ponekad oivičenog sa četiri heruvimske prikaze u uglovima karte. Ako spojimo Hnubisa (Lava-Zmiju) sa XXI arkanom, vidimo da je Lav-Zmija zapravo raniji, androgini i dinamički prikaz iste kosmičke celine. Lav je solarni Logos, muški, ognjeni, aktivni princip (sferična svest, Tifaret), a Zmija je ženski, telurski, helikoidni princip (forma / kundalini / materija / malkut). Ovo ne znači da je kundalini, tj Zmija materija, nego je zatvorena (uspavana) u materiji. Spoj Lava i Zmije unutar vesike izražava androgino božanstvo, potpunu sintezu suprotnosti (Sunca i Meseca, duha i materije) koje vlada krugom zodijaka.
Svim ovim prikazima, bez obzira da li je u pitanju helenističko-egipatski Hnubis, gnostički Jaldabaot, hrišćanski Spasitelj u slavi, ili figura na karti Svet, zajedničko je to što nose solarni arhetip u njegovom punom obimu. Sunce je jedini nebeski objekat koji samostalno zrači svetlost i daje život (Lavlja glava / Hrist kao Lux Mundi). Sunce se ne kreće pravolinijski, već prividno po ekliptici (zodijaku) u obliku sinusoide ili zmijskog talasa kroz godišnja doba. Solarno božanstvo stoji u centru kruga (u tački ravnoteže) i drži u redu sve unutrašnje i spoljašnje sile.
Pogledaj video na ovu temu na mom YouTube kanalu.
