Egipatska bibliografija

Ovaj tekst je zapravo spisak relevantnih  istorijskih izvora vezanih za stari Egipat, ali prevashodno iz ugla njihovih prevoda na engleski jezik. Lista je sačinjena iz nekoliko otvorenih izvora i knjiga, u najvećoj mari na osnovu knjige The Complete Encyclopedia of Egyptian Deities: Gods, Goddesses, and Spirits of Ancient Egypt and Nubia, 2024, autorke Tamara L. Siuda. Smatram da je ova lista korisna za sve one koji se dublje zanimaju za istraživanje izvorne literature drevnog Egipta. 

POGREBNI TEKSTOVI

Tekstovi piramida (The Pyramid Texts): Ovo su pogrebni tekstovi koji potiču iz Starog kraljevstva, a koji su se tokom Srednjeg kraljevstva razvili u Tekstove kovčega. Naziv su dobili po tome što se pojavljuju na unutrašnjim zidovima piramida Starog kraljevstva, namenjenih kraljevima i kraljicama sahranjenim u njima. Najnoviji engleski prevod Tekstova piramida dovršio je Džejms Alen (James Allen). Rejmond O. Fokner (Raymond O. Faulkner) objavio je prevod 1970. godine, dok su stariji prevodi Aleksandra Piankofa (1968) i Samjuela A. B. Mersera (1952) i dalje korisni. Takođe je od velike važnosti temeljna konkordancija Kurta Setea (Kurt Sethe), objavljivana u periodu 1908–1922.

Tekstovi kovčega (The Coffin Texts): Ovi tekstovi su prepisivani na kovčege umesto da budu klesani u zidove piramida. Pojavljuju se i u sahranama ne-kraljevskih osoba. Kao referenca i dalje se koristi engleski prevod Tekstova kovčega Rejmonda O. Foknera. Sedmotomni korpus Tekstova kovčega, koji su priredili Adrijan de Bak (Adriaan de Buck) i njegov tim sa Univerziteta u Čikagu, dostupan je besplatno na internet-stranici Instituta za proučavanje drevnih kultura (Institute for the Study of Ancient Cultures).

Knjiga mrtvih (Book of the Dead): Ovo je završna faza razvoja Tekstova piramida. Knjiga mrtvih, koja sadrži oko dve stotine tekstova, dobila je svoj savremeni naziv zato što je bila pisana na papirusnim svicima koji su sahranjivani zajedno sa mumijom (i koje su, samim tim, arheolozi otkrili i tako imenovali). Tekstovi u Knjizi mrtvih uglavnom su adaptirani iz Tekstova kovčega, ali su uključeni i neki dodatni tekstovi. Ovi tekstovi su se takođe ispisivali na zidovima grobnica ili na pogrebnom nameštaju, ali njihov osnovni oblik jeste oslikani, urolani papirusni svitak, koji je polagan u ruke osobe za koju je bio izrađen. Njegov drevni naziv bio je „poglavlja izlaska po danu“, prema početnim stihovima teksta. Najpotpuniji engleski prevod jeste izdanje Tomasa Džordža Alena iz 1974. godine, The Book of the Dead or Going Forth by Day, dostupno preko Instituta za proučavanje drevnih kultura Univerziteta u Čikagu. Jedan primerak Knjige mrtvih iz ramzesovskog perioda, izrađen za pisara Anija, danas se čuva u Britanskom muzeju. Kolor-reprodukciju Anijevog papirusa objavio je 1895. godine E. A. Volis Badž (E. A. Wallis Budge), a vek kasnije je ona ažurirana i ispravljena od strane Rejmonda O. Foknera.

Papirus Grinfild (Papyrus Greenfield ili The Greenfield Papyrus): Potpuno očuvana Knjiga mrtvih princeze Nestanebetišeru iz Trećeg prelaznog perioda (kraj XXI i/ili početak XXII dinastije), nalazi se u Britanskom muzeju pod inventarnim brojem EA10554. Kao jedna od najdužih sačuvanih Knjiga mrtvih, sa dužinom od trideset sedam metara, ovaj papirus je E. A. Volis Badž iseckao na devedeset šest delova kako bi ga mogao objaviti 1912. godine. Iako je Badžovo izdanje odavno van štampe, danas je dostupno u javnom domenu, a sam papirus može se pregledati na internet-stranici Britanskog muzeja. 

Amduat (Amduat ili Imy-Duat): „Ono što je u Duatu“ ili „Knjiga skrivene odaje (u Duatu)“ jeste mitološki tekst koji opisuje dvanaest časova noći i Raovo putovanje kroz Duat, kako bi se vratio i ponovo izašao sa sledećim izlaskom sunca. Prikazivan je isključivo na zidovima kraljevskih grobnica, počevši od grobnice kralja Tutmozisa III iz Novog kraljevstva (XVIII dinastija), i ostao je ograničen na kraljevske grobnice sve do XXI dinastije, kada se prvi put pojavljuje u obliku papirusa u grobnicama ne-kraljevske elite. Najbolji engleski prevod Amduata jeste izdanje Erika Hornunga i Teodora Abta iz 2007. godine.

Knjige disanja (The Books of Breathing): Pogrebni papirusi iz poznog perioda i rimskog doba (od oko 350. godine p. n. e. do najkasnije II veka n. e.), koji sadrže bajanja i druge informacije namenjene tome da omoguće pokojniku da „ponovo diše“ u Duatu. Dejvid Lorton (David Lorton) je 1999. godine objavio The Ancient Egyptian Books of the Afterlife, engleski prevod nemačkog izdanja Erika Hornunga iz 1997. godine, koje obuhvata izbor ovih tekstova.

Knjiga pećina (The Book of Caverns): Prvi put se pojavila na zidovima Oziriona u Abidosu. Tamo je postavljena tokom Novog kraljevstva, u ramzesovskom periodu (XIX i XX dinastija), a kasnije se pojavila i u grobnici Ramzesa IV u Dolini kraljeva. Ovaj tekst prati Raovo noćno putovanje kroz šest pećina u Duatu. Nudi bogatu ikonografiju bića koja nastanjuju ove pećine i događaja koji se u njima odvijaju, uključujući upečatljiv opis večne kazne zlih u vatri, što je moglo uticati na hrišćanske predstave pakla. Delovi ovog teksta objavljeni su u knjizi Erika Hornunga The Ancient Egyptian Books of the Afterlife.

Knjiga Zemlje (The Book of the Earth / Book of Akeru): Srodna Knjizi pećina, pojavljuje se u vinjetama u novokraljevinskim grobnicama kraljeva Merenptaha, Ramzesa III, Ramzesa VI i Ramzesa VII, kao i kraljice Tvosret. Prikazuje Ozirisa, Ra i njihov ba dok prolaze kroz telo Akeru tokom časova noći. Najbolji engleski prevod ovog teksta nalazi se u reprodukciji grobnice Ramzesa VI koju je 1954. godine objavio Aleksandar Piankof.

Knjiga kapija (The Book of Gates): Pogrebni tekst iz Novog kraljevstva, urezan u većinu grobnica u Dolini kraljeva između XVIII dinastije (počevši sa Horemheb) i XX dinastije (zaključno sa Ramzesom VII). Delovi ovog teksta pojavljuju se i u grobnici zanatlije Senedžema u obližnjem radničkom naselju Deir el-Medina. Tekst opisuje prolazak kroz Duat od zalaska do izlaska sunca kroz dvanaest kapija i njihove čuvare, ali za razliku od Amduata ili Knjige pećina, Knjiga kapija opisuje put koji preduzima sam pokojnik u čijoj je grobnici tekst ispisan. Erik Hornung i Teodor Abt objavili su svoj prevod 2014. godine pod naslovom The Egyptian Book of Gates.

Natpisi tebanskih grobnica (Theban Tombs Inscriptions): Trenutno je poznato 415 tebanskih grobnica, a nove se dodaju kako se otkrivaju. Vikipedija održava tačan spisak svih trenutno identifikovanih tebanskih grobnica, sa linkovima ka dodatnim informacijama o njihovim vlasnicima i sadržaju.

Grobnica Petozirisa (Tomb of Petosiris): Smeštena je u Tuna el-Gebelu, jednoj od nekropola srednjoegipatskog grada Hermopolisa Magne, i nastala tokom XXVIII dinastije, u drugoj polovini IV veka p. n. e. Petoziris (ili Anhefnhonsu) bio je veliki sveštenik Tota, koji je služio i drugim neterima u Hermopolisu. Imao je izuzetno lepu grobnicu sa finom dekoracijom i raskošnim grobnim inventarom. Grobnicu je na francuskom jeziku katalogizovao Gistav Lefevr (M. Gustave Lefebvre) 1924. godine, a delovi njenih tekstova dostupni su na engleskom u trećem tomu Ancient Egyptian Literature Mirijam Lihtajm (1980).

MITOLOŠKI, LITURGIJSKI I/ILI TEOLOŠKI TEKSTOVI, PRIČE I/ILI KNJIŽEVNOST

Astarta i more (Astarte and the Sea / The Astarte Papyrus / Papyrus Amherst): Fragmenti papirusa teksta koji je verovatno nastao tokom vladavine Amenhotepa II iz XVIII dinastije, a govori o levantinskoj boginji Astarti i njenom napadu od strane Jama, boga Sredozemnog mora. Sačuvani delovi teksta podsećaju na postojeće kanaanske priče o Astarti i Jamu, ali su zapisani na egipatskom jeziku, a bog Set se pojavljuje kao osvetnik časti svoje pratilje. Prevod, koji je sastavio E. F. Vente (E. F. Wente) na osnovu nekoliko fragmenata, uključen je u antologiju Vilijama Kelija Simpsona (William Kelly Simpson) The Literature of Ancient Egypt pod naslovom „Astarte and the Insatiable Sea“.

Knjiga Fajuma (The Book of the Faiyum): Sveta mapa iz ptolemejskog perioda, stvorena radi objašnjenja religijskog simbolizma Fajuma, jezerskog i močvarnog područja južno od Kaira koje je smatrano prvobitnim domom boga Sobeka. Knjiga je bila popularna u rimskom Egiptu, te je sačuvano više fragmentarnih primeraka, ispisanih hijeroglifima, hijeratikom i ranom, rudimentarnom demotskom pismenom formom. Delovi teksta pojavljuju se i na zidovima južnog Sobekovog hrama u Kom Ombu. Horst Bajnlih (Horst Beinlich) objavio je faksimile nekih fragmenata sa nemačkim prevodom u delu Das Buch von Fayum (1991), dok je pedesetostranični odlomak preveden na engleski.

Sporovi Horusa i Seta (The Contendings of Horus and Set / Papyrus Chester Beatty I): Ovo se odnosi na prvih šesnaest stranica papirusa koji potiče iz vremena vladavine Ramzesa V (XX dinastija), a koji opisuje epske borbe između Horusa Mlađeg i njegovog ujaka Seta oko nasleđivanja prestola ubijenog Ozirisa. Reč je o neformalnom tekstu oblikovanom kao fikcionalna pripovest, sa eksplicitnim, pa čak i vulgarnim prikazima različitih netera koji se ponašaju na neuobičajene ili „van-karakterne“ načine, nesaglasne sa njihovim prikazima u liturgijama ili drugim formalnim religijskim tekstovima. Teško oštećen papirus čuva se u Čester Biti biblioteci u Dablinu. Skoriji engleski prevod načinio je E. F. Vente za antologiju The Literature of Ancient Egypt koju je uredio Vilijam Keli Simpson.

Uništenje čovečanstva / Knjiga Nebeske krave (The Destruction of Mankind / Book of the Heavenly Cow): Ovo je fragmentarna pripovest o mitu porekla boginje Sehmet, gnevnog aspekta boginje Hator. Tekst govori o ratu boginje Sekmet protiv Raovih neprijatelja i o Raovoj odluci da spase čovečanstvo od njene krvožednosti pomoću jezera crvenog piva. Nakon što se njegova kći vrati u svoj kravlji, hatorovski oblik, Ra joj se izvinjava i nagovara je da ga ponese na nebo, daleko od budućih iskušenja uništenja. Pripovest se prekida nakon otkrića da Ra i Hator/Sekmet prebivaju među zvezdama, koje su nastale od duša ljudi koje je Sekmet pobila. Tekst je uklesan na sarkofaškim svetilištima i/ili zidovima četiri kraljevske grobnice Novog kraljevstva: Tutankamona (XVIII dinastija), Setija I i Ramzesa II (XIX dinastija) i Ramzesa III (XX dinastija). Tekst se pojavljuje i na papirusnim listovima pronađenim u grobnici Ramzesa VI (XX dinastija). Postoje prevodi nepotpunih verzija sa svih tih lokacija. E. F. Vente preveo je celokupnu proširenu verziju narativa za Simpsonovu antologiju iz 2003. godine. Aleksandar Piankof objavio je 1962. godine delo The Shrines of Tut-Ankh-Amon, sa reprodukcijama svetilišta iz Tutankamonove grobnice, uključujući natpise, crteže i fotografije. Tamara L. Suida prevela je i objavila odeljak „Uništenje čovečanstva“  2015. godine.

Prokleti princ (The Doomed Prince / The Prince Who Was Born to Die): Fragmentarna pripovest iz Novog kraljevstva, zapisana hijeratikom na poleđini Papirusa Haris 500, koji se danas čuva u Britanskom muzeju. Ovaj papirus, koji je ozbiljno oštećen u eksploziji krajem XIX veka n. e. (u kojoj su uništeni i delovi Magijskog papirusa Haris), sadrži i stihove Harfističke pesme identične onoj iz jedne tebanske kraljevske grobnice (videti Harfističke pesme). E. F. Vente preveo je ovu priču za antologiju The Literature of Ancient Egypt pod naslovom „The Tale of the Doomed Prince“.

Stela gladi (The Famine Stela): Ptolemejski natpis (verovatno iz vremena Ptolemeja V) uklesan u stene ostrva Sehel, na Prvoj katarakti Nila kod Asuana. Uprkos kasnom datiranju, stela tvrdi da predstavlja prepis izgubljenog teksta iz Starog kraljevstva o gladi tokom vladavine Đosera (III dinastija). Pripoveda o poseti Imhotepa, Đoserovog vezira koji je kasnije obožen kao nacionalni akh, ostrvu Sehel, gde pokušava da pronađe skriveni izvor Nila i umoli njegovog čuvara, boga Hnuma, da oslobodi životodavne poplave kako bi Egipat opstao. Engleski prevod nalazi se u trećem tomu Ancient Egyptian Literature Mirijam Lihtajm, a dostupni su i drugi prevodi na internetu.

Harfističke pesme (Harper’s Songs): Pesme o životu i zagrobnom svetu, izvođene uz pratnju harfe, u okviru svečanosti poput festivala ili gozbi. Prvi primeri pojavljuju se na zidovima grobnica u Srednjem kraljevstvu. U Novom kraljevstvu pojavljuju se i na papirusima, uključujući Papirus Haris 500 u Britanskom muzeju. Ovaj oštećeni ramzesovski papirus, isti onaj koji sadrži Prokletog princa, prenosi Harfističku pesmu iz tebanske grobnice kralja Intefa (XVII dinastija). Mnogi primeri ovih tekstova postoje u prevodu. Engleske verzije nalaze se u delima Mirijam Lihtajm (Ancient Egyptian Literature, tomovi I–II), a brojni prevodi dostupni su i na internetu.

Kako je Izida naučila Raovo ime (How Isis Learned Ra’s Name): Savremeni naziv za priču koja se pojavljuje kao deo pet ramzesovskih tekstova pronađenih u radničkom selu Deir el-Medina na tebanskoj zapadnoj obali. Tekstovi sadrže bajanja protiv zmijskog i/ili škorpionskog otrova, kao i tekstove unutar teksta, u kojima sporedna priča objašnjava delotvornost glavnog teksta. U ovim slučajevima, bajanja deluju zato što je Izida nekada gotovo ubila Ra-a zmijom kako bi saznala njegovo tajno ime, a iste magijske reči kojima ga je izlečila mogu izlečiti svakoga. Mit o Izidi i Rau koji se ovde pojavljuje ne javlja se ni u jednoj formalnoj liturgiji ili mitu. Prevod ovog teksta objavila je Tamara L. Suida, a Univerzitetski koledž u Londonu nudi onlajn izdanje sa transliteracijom i engleskim prevodom.

Honsuova kosmogonija (The Khonsu Cosmogony): Skup ptolemejskih tekstova ispisanih na zidovima Honsuovog hrama unutar kompleksa Karnak u Tebi. Tekstovi iznose kosmogoniju različitu od drugih faraonskih kosmogonija. Tu je Honsu imenovan kao prvi neter koji je stvorio sve ostale. Skoriji engleski prevod načinio je Judžin Kruz-Uribe (Eugene Cruz-Uribe) 1994. godine.

Raove litanije (The Litany of Ra / Re): Pogrebni tekst Novog kraljevstva, prvi put poznat iz tebanskih grobnica Tutmozisa III (XVIII dinastija) u Dolini kraljeva i njegovog vezira Useramona u Kurni. Od vremena Setija I (XIX dinastija) do kraja Novog kraljevstva, Raove litanije se pojavljuju u nekom obliku u svakoj kraljevskoj grobnici (kao i u nekim grobnicama plemića), kao zbir tekstova koji slave sedamdeset pet „imena“ ili oblika solarnog stvoritelja Ra. Nakon uvodne litanije, tekst dodaje bajanja koja omogućavaju pokojnom kralju ili plemiću da se preobrazi u druga bića u Duatu. Erik Hornung uključuje delove Litanija u The Ancient Egyptian Books of the Afterlife. Aleksandar Piankof daje kolaciju svih poznatih primeraka u engleskom prevodu, sa ilustracijama, fotografijama i komentarima, u svom delu The Litany of Re (1964).

Priručnik Delte (The Manual of the Delta): Mitološki papirus koji se danas čuva u Bruklinskom muzeju. Ovaj skup priča iz saitijskog perioda (XXVI dinastija) iznosi istoriju Delte unazad do mitskog doba kada su neteri živeli na zemlji. 

Tekstovi Ozirisovih misterija (Osiris Mysteries Texts): Ovi tekstovi označavaju zbirku liturgija, procesija i drugih rituala koji su se širom Egipta izvodili tokom poslednjeg meseca prve sezone, u čast smrti i uzdignuća Ozirisa kao Kralja Duata. Postoje brojni izvori, grčki i egipatski, koji se odnose na različite rituale izvođene tokom čitavog meseca i prve sedmice narednog. Njegov najsvetiji obred, poznat kao Noćno bdenje ili Časovno bdenje, bio je dvadesetčetvoročasovna ritualna drama koju je izvodilo više sveštenika pred javnom publikom, a u nemački ju je preveo Herman Junker 1910. godine. Godine 2017. Tamara L. Suida prevela je tekstove bdenja na engleski koristeći fotografije hijeroglifskih tekstova i upoređujući ih sa Junkerovim radom; prevod je objavljen pod naslovom The Hourly Vigil of Osiris.

Papirus Bruklin 47.218.48 (Papyrus Brooklyn 47.218.48): Poznat i kao prva polovina Bruklinskog medicinskog papirusa, ovaj tekst predstavlja polovinu velikog papirusa iz XXX dinastije (oko 450. g. p. n. e.), zapisan u stilu koji sugeriše da je možda reč o prepisu mnogo starijeg teksta iz Srednjeg kraljevstva. Reč je o katalogu koji navodi trideset osam vrsta zmija, način na koji ujedaju, stepen opasnosti njihovog ujeda i netera sa kojima se svaka zmija povezuje. Uključeni su opisi živih, stvarnih zmija, ali i zmijskih netera, uključujući Apofisa, koji je opisan kao crvena zmija sa belim trbuhom, četiri zuba i smrtonosnim ujedom.

Papirus Čester Biti IV (Papyrus Chester Beatty IV): Fragmentaran i oštećen hijeratički papirus iz kasnog egipatskog jezika, datiran u ramzesovski period (XIX dinastija), koji je Alfred Čester Biti poklonio Britanskom muzeju 1930. godine. Papirus je ispisan sa obe strane: na poleđini se nalazi satirični tekst koji slavi pisanje i pisare, dok prednja strana sadrži zbirku himni neterima, uključujući Amona, Ra-Horahti i Ptaha, kao i tekst koji slavi Raovu pobedu nad Apofisom. Alan H. Gardiner preveo je ovaj papirus kao „Papirus IV“ u delu Hieratic Papyri in the British Museum.

Papirus Čester Biti VIII (Papyrus Chester Beatty VIII): Fragmentaran i oštećen papirus iz ramzesovskog perioda (XIX ili XX dinastija), koji je ser Alfred Čester Biti poklonio Britanskom muzeju 1930. godine. Ispisan je sa obe strane: na poleđini se nalaze bajanja za zaštitu i isterivanje Apofisa, zajedno sa himnama neterima, uključujući kraljevski ureus, dok je prednja strana ispunjena magijskim i religijskim tekstovima, uključujući zaštitna bajanja i odlomke iz Knjige mrtvih. Gardiner ovaj papirus prevodi kao „Papirus VIII“.

Papirus Čester Biti IX (Papyrus Chester Beatty IX): Oštećen hijeratički papirus iz XIX dinastije (verovatno iz vremena Ramzesa II), koji je Alfred Čester Biti poklonio Britanskom muzeju 1930. godine. Sačuvana dužina iznosi četiri metra, i zna se da je izvorno bio duži, jer su neki delovi uklonjeni još u starini, a spoljašnji listovi izgubljeni. Papirus je ispisan sa obe strane (počev od prednje strane i završavajući na poleđini) i sadrži tekst složenog religijskog obreda poznatog iz najmanje još dva papirusa, nazvanog Ritual Amenhotepa I. Gardiner ovaj tekst prevodi kao „Papirus IX“.

Papirus Jumilhak (Papyrus Jumilhac): Čuva se u muzeju Luvr (inventarski broj E17110). Reč je o zbirci mitova dužine devet metara, koje je zabeležila grupa sveštenika. Jedini objavljeni prevod jeste francuski rad Žaka Vandijea (Jacques Vandier) iz 1961. godine, Le papyrus Jumilhac, ali je delove papirusa na engleski preveo Jens Jørgensen.

Papirus Vestkar (Papyrus Westcar / pBerlin 3033): Papirus iz vremena Hiksa, pisan u stilu Srednjeg kraljevstva (XII dinastija), koji je verovatno prepis izgubljenog originala iz tog perioda. Sadrži četiri magijske priče koje se pripovedaju kralju Kufuu (grčki Keops) iz IV dinastije u okviru svojevrsnog pripovedačkog nadmetanja, koje vode njegova četiri sina. I početak i kraj papirusa su oštećeni, pa su delovi prve i četvrte priče izgubljeni, ali je sačuvano dovoljno da se dobije zabavan skup avantura iz Starog kraljevstva. Prevodi postoje na više jezika.

Ciklus Petubastisa / Inaros–Petubastis ciklus (The Petubastis Cycle / Inaros Petubastis Cycle): Skup pseudoistorijskih pripovesti, nastalih u ptolemejskom periodu. Radnja je smeštena u Treći prelazni period, a nekoliko priča vrti se oko kralja Petubastisa III (XXVII dinastija) i njegove pobune protiv persijske vlasti. Narativni stil ciklusa je helenistički, a smatra se da je do toga došlo zbog uticaja grčkih epova, uključujući Ilijadu. U novije vreme, naučnici koriste naziv Inaros–Petubastis kako bi priznali značaj drugog glavnog junaka: Inarosa, egipatskog unuka Psametika III (XXVI dinastija), koji je takođe podigao ustanak protiv Persije uz pomoć atinskih saveznika 460. godine p. n. e. Tekstovi ciklusa su bili široko rasprostranjeni tokom dugog perioda i sačuvani su u celim i fragmentarnim papirusima nastalim između 500. godine p. n. e. i 200. godine n. e. 

Priče o Setneu Hemuasetu (The Tales of Setne Khaemwaset): Savremeni naziv za fikcionalne pripovesti, sačuvane u tri različita papirusa, koje se odnose na istu, istorijsku ličnost: sveštenika i princa Hemuaseta, četvrtog sina Ramzesa II (XIX dinastija). Setne Hemuaset je u vekovima nakon smrti bio slavan po svojoj mudrosti, slično oboženom nacionalnom pretku Imhotepu. Za života je bio veliki sveštenik Ptaha u Memfisu i učenjak kojeg se ponekad naziva prvim egiptologom, jer je proučavao i obnavljao spomenike i grobnice iz ranije egipatske istorije (koja je u njegovo vreme već trajala gotovo dva milenijuma). Papirus Kairskog muzeja 30646, iz ptolemejskog perioda i ponekad nazivan Setne I, najstariji je sačuvani primer; očuvano je šest od njegovih osam stranica. Drugi papirus, Kairo 30692, čuva deo izgubljenog početka Setnea I i pokazuje da su priče kružile kao ciklus ili žanr. Setne II, naziv za drugi skup priča o Hemuasetu, zapisan je na poleđini Papirusa BM604, oštećenog papirusa iz rimskog perioda u Britanskom muzeju. Setne I opisuje Hemuasetov uspešan pokušaj da pronađe legendaru Knjigu Tota, i kletvu koju trpi nakon što je se domogne. Setne II usredsređuje se na Si Ozirija, Hemuasetovog sina, koji je nadmoćno mudar za svoje godine i poučava oca sudbini pravednih i zlih. Potpuni engleski prevodi Setnea I i II nalaze se u trećem tomu Ancient Egyptian Literature Mirijam Lihtajm.

Solarne himne Sutija i Hora (Solar Hymns of Suti and Hor): Datirane su u vreme XVIII dinastije (Amenhotep III) Novog kraljevstva. Suti i Hor su preminuli blizanci sahranjeni u tebanskoj nekropoli. Stela iz njihove grobnice danas se čuva u Britanskom muzeju. Sadrži dvadeset jednu liniju natpisa, uključujući himne solarnim neterima. Dobar engleski prevod nalazi se u drugom tomu Ancient Egyptian Literature Mirijam Lihtajm. Transliteraciju sa engleskim prevodom Marka-Jana Nederhofa iz 2009. godine moguće je pogledati na internetu.

Priča o Sinuehu (The Story of Sinuhe): Pripovest iz Srednjeg kraljevstva o nedaćama jednog dvorskog dostojanstvenika nakon atentata na njegovog kralja. Sačuvana je u dva papirusa, kao i u stotinama fragmentarnih papirusa i ostrakona koji predstavljaju studentske vežbe, što pokazuje da je priča o Sinuehu korišćena kao didaktičko sredstvo za učenje pisanja. Engleski prevod dao je Vilijam Keli Simpson u The Literature of Ancient Egypt, a transliteracija i prevod dostupni su i onlajn preko Univerzitetskog koledža u Londonu.

Tebtuniski mitološki priručnik (Tebtunis Mythological Manual): Još jedan priručnik nastao tokom XXVI dinastije, koji sadrži priče o neterima.

Priča o dva brata (The Tale of the Two Brothers): Pripovest iz XIX dinastije (Seti II), zapisana na dugom papirusu koji se pripisuje pisaru Ineni, poznatom kao Papirus d’Orbiney. Iako je verovatno nastala radi zabave i predstavlja uzbudljivu naraciju o dvojici braće po imenu Anubis i Bata, sadrži brojne religijske aluzije, uključujući i sama imena junaka. Tekst je ispisan u devetnaest kolona preko prednje i zadnje strane papirusa. Papirus d’Orbiney je jedina poznata verzija ove priče. Postoje brojni prevodi na više jezika.

Tebtuniski papirusi (Tebtunis Papyri): Zajednički naziv za zbirku papirusa pronađenu u arhivi u Tebtunisu, koju su Grenfel i Hant otkrili 1899-1900. godine. Naziv je kasnije proširen i na druge srodne papiruse pronađene na tom lokalitetu. Prvobitna zbirka obuhvatala je administrativne i računovodstvene dokumente vezane za svakodnevni život lokalnog Sobekovog hrama, poslovne spise seoskog pisara Kerkeozirisa, kao i druge tekstove, uključujući fragmente književnih, administrativnih i religijskih dokumenata koji su bili ponovo upotrebljeni kao povoji za mumije u jugozapadnoj nekropoli grada. Tebtuniski papirusi datiraju iz poznog perioda (II vek p. n. e. do oko 52. godine n. e.), i pisani su demotskim pismom i grčkim jezikom. Uprkos njihovoj važnosti, ovi papirusi nisu adekvatno proučeni niti objavljeni. Studija Grenfela i Hanta iz 1902. godine The Tebtunis Papyri i dalje ostaje najpotpuniji rad. Bancroftova biblioteka Univerziteta Kalifornije u Berkliju nastavlja proučavanje fragmenata Tebtuniskih papirusa u okviru Centra za Tebtuniske papiruse (CTP) i održava internet-stranicu posvećenu ovom radu.

Vizija Mandulisa / San o Mandulisu (The Vision of Mandulis / The Dream of Mandulis): Naziv za grčki tekst koji slavi nubijskog boga Mandulisa, uklesan kao lični pobožni zapis (tj. kao grafit, a ne deo zvanične hramske dekoracije) na zidovima njegovog hrama u Kalabši tokom rimskog perioda, verovatno u III veku n. e. Standardni engleski prevod i dalje je Nokovo delo „A Vision of Mandulis Aion“, objavljeno u The Harvard Theological Review 1934. godine.

KNJIGE ČINI / ZBIRKE MAGIJSKIH INKANTACIJA

PGM (Papyrus Graecae Magicae, Grčki magijski papirusi): Naziv koji se daje grupi grčko-rimskih magijskih tekstova pisanih na grčkom, demotskom i koptskom. Ovi tekstovi su korišćeni od strane maga kao zbirke čini i inkantacija za različite svrhe. Najbolji engleski prevod sabranih PGM tekstova nalazi se u antologiji iz 1986. godine The Greek Magical Papyri in Translation, koju je objavio Univerzitet u Čikagu, a priredio Hans Dieter Betz, iako je posebna grupa PGM tekstova, poznata kao Leidenski magijski papirus, objavljena zasebno u Engleskoj šest decenija ranije.

PDM (Papyrus Demoticae Magicae, Demotski magijski papirusi): PGM tekstovi pisani na demotskom egipatskom, a ne na grčkom jeziku, dovoljno su brojni da se klasifikuju zasebno kao PDM / Papyri Demoticae Magicae / Demotski magijski papirusi.

Papirus MMA 35.9.21 (pMMA 35.9.21): Rana ptolemejska Knjiga mrtvih izrađena za Horusovog sveštenika po imenu Imhotep, pronađena u Meiru, unutar Imhotepovog kovčega. Danas se čuva u Metropoliten muzeju umetnosti u Njujorku, koji je 1999. objavio francuski prevod. Originalni papirus može se videti na internet stranici muzeja.

Knjiga Apofisa: Tebanski ritual za „svrgavanje Apofisa“, uključen zajedno sa drugim tekstovima na Papirusu Bremner-Rhind, poznijem papirusu iz IV veka p. n. e. Fragmenti teksta iz vremena Ramzesa II sa identičnim formulacijama ukazuju na to da je Knjiga Apofisa verovatno kopija starijeg originala, koji su stvorili solarni sveštenici Novog kraljevstva u Memfisu. Drugi delovi rituala Knjige Apofisa pojavljuju se već u Srednjem kraljevstvu. Kao najtemeljniji prevod (sa komentarima) na engleskom jeziku objavljen je u radu Panagiotisa Kusulisa iz 2003. godine, ali postoje i drugi prevodi, kako štampani tako i dostupni na internetu.

Stela sna (Sfingina stela): Kameni spomenik koji je postavljen između šapa Velike sfinge u Gizi od strane faraona Tutmosa IV iz XVIII dinastije. Opisuje Tutmosovu misiju obnove Sfinge nakon sna u kojem ga je Sfinga zamolila da to učini, i opravdava njegov uspon od princa do kralja kao nagradu. Iako je stela oštećena i delovi teksta su izgubljeni, prevod je objavljen u delu Selima Hasana The Great Sphinx and Its Secrets iz 1953. godine.

Magijski papirus Haris (Papyrus Harris VII i Papyrus Mag Harris): Danas se čuva u Britanskom muzeju. Prepisao ga je i preveo na francuski Fransoa Šaba (Le papyrus magique Harris). Godine 1855. A. C. Haris, britanski generalni konzul u Egiptu, pribavio je netaknuti papirus od devet stranica iz Novog kraljevstva. Nakon velike eksplozije baruta u Aleksandriji, koja je oštetila Harisovu kuću i zbirku starina, taj papirus, sveden na nekoliko stranica, dok su preostale stranice fragmentarne, prodat je Britanskom muzeju 1872. godine. Papirus sadrži zbirku magijskih čini za zaštitu od krokodila. Kristijan Lajc je 2000. godine preveo sačuvani deo na engleski jezik za Britanski muzej, u okviru serije Hieratic Papyri in the British Museum.

Meternihova Stela (Metternich Stela): Velika, očuvana Horusova stela (360–343. p. n. e. / XXX dinastija / Nektanebo II), sa prikazom „Horusa na krokodilima“ (Harpokrata i/ili Mlađeg Horusa). Jedna je od najvećih stela te vrste. Otkrivena je u XIX veku unutar zida franjevačkog manastira u Egiptu. Egipatski vladar Muhamed Ali-paša poklonio ju je 1828. godine austrijskom knezu Meternihu. Godine 1950. prešla je iz njegove porodične zbirke u Metropoliten muzej umetnosti u Njujorku. Natpisi sadrže čini za zaštitu ili lečenje ujeda zmija i uboda škorpija, uključujući čak i jednu čaroliju namenjenu zaštiti mačke. Ne postoji kompletan objavljen engleski prevod, dostupni su samo delimični prevodi, od kojih je najnoviji načinio Džejms Alen u katalogu izložbe iz 2005. godine. Najtemeljnija studija i prevod objavljeni su na nemačkom jeziku, u radu Konstantina E. Sander-Hansena, pola veka ranije.

Proročanstvo lončara (ili Apologija lončara): Demotski helenistički egipatski proročanski tekst iz II ili možda III veka p. n. e. Govori o lončaru (čoveku ili možda bogu Hnumu) koji iznosi proročanstvo o katastrofalnoj budućnosti Egipta pod Ptolemejima. Ne postoji potpuno sačuvana verzija teksta, ali je najpotpunija verzija iz II veka p. n. e., zapisana na Papirusu Rainer 19.813 (danas u Austrijskoj nacionalnoj biblioteci). Engleski prevod te verzije, koji je načinio L. Koenen, dostupan je na internetu.

Papirus Berlin 13603 (dem.): Fragmentarni demotski magijski papirus iz Tebe koji opisuje religijske elemente memfiske teologije i kosmogonije. U lošem je stanju. Koliko je poznato, ne postoji potpun engleski prevod, a ni sveobuhvatna monografija na nemačkom jeziku ne prevodi ceo tekst. Papirus se povremeno pominje u studijama o Besu i Beset, koji se pojavljuju u njegovim fragmentima.

Papirus Berlin 3038 (poznat i kao Veliki berlinski papirus ili Brugšov papirus): Važan medicinski papirus Novog kraljevstva, datiran u periodu XIX dinastije, koji sadrži opise različitih bolesti i njihovih terapija. Postoji samo nemački prevod.

Papirus Bulak 6: Ramzesovski hijeratski magijski papirus koji se čuva u muzeju Bulak u Kairu. Preveo ga je na francuski jezik Ivan Kenig 1981. godine.

Papirus Bremner-Rhind: Sadrži tri religijska teksta: Pesme Izide i Neftide (poznate i kao Lamentacije Izide i Neftide), koje su ritualne pesme ili recitacije izvođene javno u okviru Ozirijanskih misterija; drugi tekst povezan sa Ozirijanskim misterijama pod nazivom Ritual dovođenja Sokarisa; i tekst Knjige Apofisa. Papirus se danas čuva u Britanskom muzeju. Ceo tekst objavio je Rejmond O. Fokner 1933. godine.

Papirus Hearst 11 (poznat i kao Hearstov medicinski papirus): Važan medicinski papirus Novog kraljevstva, datiran u vreme XVIII dinastije (Tutmos III), koji sadrži opise različitih bolesti i njihovih terapija. Preveo ga je na engleski Džordž A. Rajsner 1905. godine. Papirus se danas čuva na Univerzitetu Kalifornije u Berkliju. 

„KNJIŽEVNOST MUDROSTI“ ILI ETIČKI INSTRUKTIVNI / POUČNI TEKSTOVI (SEBOYET)

Rečiti seljak (The Eloquent Peasant): Savremeni naziv za jednu priču iz Srednjeg kraljevstva, sačuvanu u četiri nepotpuna izvora. Reč je o jadikovci Kuenanupa (ili Khu-anupa, odnosno Khuenanubisa). Kuenanup je seljak koga uznemirava Nemtinakt, niži činovnik u službi Rensija, sina Merua, glavnog upravitelja kralja Nebkaurea iz Desete dinastije. Priča o Kuenanupu, koja uključuje seljakovo izlaganje svoje mudrosti raznim činovnicima, a na kraju i samom kralju, nosi i jasnu moralnu pouku (nasilnici na kraju ne pobeđuju) i ima srećan završetak. Tekst je preveden na više jezika. Engleski prevod Vinsenta A. Tobina objavljen je u zborniku Vilijama Kelija Simpsona The Literature of Ancient Egypt, a više drugih prevoda dostupno je i na internetu.

Pouka Amunemopeta (The Instruction of Amunemopet ili Wisdom of Amenemope): Seboyet koji sadrži poslovice pripisane plemiću Amunemopetu, sinu Kanakta. Tekst je strukturisan kao pismo koje Amunemopet upućuje svom sinu i sastoji se od trideset poglavlja poslovica namenjenih etičkom životu. Sačuvan je u osam izvora, datirnaih između 21. i 27. dinastije, a njegova sadržina bila je dovoljno rasprostranjena da je, po svemu sudeći, uticala na autora biblijske Knjige Priča. Engleski prevod Vilijama Kelija Simpsona uključen je u njegovu antologiju The Literature of Ancient Egypt, a više verzija teksta dostupno je i na internetu.

Pouka Ankhšešonkija (The Instruction of Ankhsheshonq(y)): Seboyet napisan u ptolemejskom periodu, koji se čuva u Britanskom muzeju kao papirus pBM10508. Kao i Pouka Amunemopeta, i ovaj tekst je organizovan kao niz mudrih izreka koje otac upućuje sinu, ali je njegov kontekst radikalno drugačiji. Dok je Amunemopet vremešni dvoranin koji svom nasledniku prenosi životnu mudrost, Ankhšešonki se nalazi u zatvoru, pošto je bio upleten u dvorsku zaveru, i zapisuje svoje poslednje reči kako bi bile predate njegovom sinu u slučaju da bude pogubljen. Direktan i urgentan ton, koji se može očekivati u takvoj situaciji, jasno je prisutan, a Ankhšešonkijeva mudrost saopštava se u sažetim, često humorističnim aforizmima, poput: „Ne smej se svom sinu pred njegovom majkom, da ne bi naučio meru njegovog oca.“ Dženet H. Džonson koristi odlomke ovog teksta u svojoj demotskoj gramatici Thus Wrote ‘Onchsheshonqy, dok se potpuni engleski prevodi mogu naći u delu Mirijam Lihtajm Ancient Egyptian Literature: Volume III, kao i na internetu.

Pouka Ptahhotepa (The Instruction of Ptahhotep ili The Maxims of Ptahhotep): Seboyet koji se pripisuje veziru Pete dinastije po imenu Ptahotep. Jedini u potpunosti sačuvan primerak nosi savremeni naziv „Papirus Priss“ i otkriven je u Tebi 1857. godine. Danas se čuva u Nacionalnoj biblioteci Francuske. Pouke Ptahotepa sadrže četrdeset pet mudrih izreka o etičkom načinu života. Vinsent A. Tobin je autor engleskog prevoda.

Papirus Insinger (Papyrus Insinger ili The Insinger Papyrus): Oštećen i fragmentaran papirus iz II veka n. e., nepoznatog porekla, danas se čuva u Rijksmuseum van Oudheden u Holandiji. Na licu papirusa ispisan je tekst na demotskom jeziku, sa fragmentima neimenovanog sebojeta koji sadrži poslovice poput: „Krokodil ne umire od brige; on umire od gladi.“ Dodatni fragmenti ovog teksta pojavili su se u drugim muzejskim zbirkama nakon što je papirus 1895. godine dospeo u Lajden. Engleska transliteracija i prevod ovog papirusa objavljeni su u delu Mirijam Lihtajm Ancient Egyptian Literature: Volume III.

DRUGI VAŽNI ANTIČKI TEKSTOVI

Kairski kalendar (The Cairo Calendar): Savremeni naziv za „knjigu srećnih dana“ (sličnu modernom almanahu), sačuvanu na jednom jedinom papirusu koji se danas nalazi u Kairskom muzeju. Tekst je objavljen u vidu monografije u engleskom prevodu. Pored ovog kalendara, sačuvani su i drugi faraonski kalendari iz različitih vremenskih perioda i sa raznih lokaliteta, uključujući kalendare srećnih i nesrećnih dana, kao i niz hramovnih kalendara praznika. Hramovski kalendari objavljeni su u arheološkim izveštajima o odgovarajućim hramovima. Neki od onih koji potiču iz većih hramskih kompleksa sabrani su i objavljeni u delu Šerifa el-Sabana Temple Festival Calendars of Ancient Egypt iz 2000. godine. Godine 2016. Tamara L. Suida objavila je knjigu o faraonskom kalendaru i njegovim praznicima pod naslovom The Ancient Egyptian Daybook. 

Kanopski dekret (The Canopus Decree): Kraljevski tekst na tri jezika (grčkom, egipatskom hijeroglifskom pismu i demotskom pismu), uklesan na više kamenih spomenika tokom vladavine Ptolomeja III. Sačuvan je na najmanje dve stele, uz fragmente treće; 2004. godine otkriven je i četvrti primerak teksta na steli u Bubastisu. Dekret govori o raznim događajima iz kraljeve vladavine, a njegov trojezični format podseća na drugu ptolemejsku stelu. Engleski prevod Kanopskog dekreta iz 1876. godine dostupan je na internetu.

Palermski kamen (The Palermo Stone): Savremeni naziv za jedan od sedam sačuvanih fragmenata Kraljevskih anala Starog kraljevstva, istorijskog dokumenta uklesanog na prednjoj i zadnjoj strani ogromnog bloka bazalta. Iako je Palermski kamen zapravo samo jedan fragment, onaj koji se danas čuva u Regionalnom arheološkom muzeju „Antonio Salinas“ u Palermu, naziv Palermski kamen često se primenjuje na bilo koji fragment anala, uprkos činjenici da su raspoređeni na više lokacija. Ovi fragmenti pružaju istorijske podatke o vladavinama kraljeva od Prve do Pete dinastije i predstavljaju najstarije sačuvane istorijske dokumente Egipta. Savremeni engleski prevod Palermskog kamena nalazi se u delu Tobija Vilkinsona Royal Annals of Ancient Egypt (2000). Druga verzija, sa slikovnim prilozima, dostupna je na internetu, ali potiče iz starijeg rada Hajnriha Šefera Ein Bruchstück altägyptischer Annalen (1902).

Papirus Anastasija I (Papyrus Anastasi I ili pBM10247): Didaktički tekst iz 19. ili 20. dinastije, koji se danas čuva u Britanskom muzeju. Tekst je napisan u obliku humorističnog dijaloga između dvojice pisara koji se međusobno ismevaju zbog svojih poslova. Iako je satiričnog karaktera, narativ izlaže stvarne zadatke koje su pisari obavljali u svakodnevnom radu. Između ostalog, sadrži detaljan opis načina na koji su stari Egipćani premeštali kolosalne obeliske, kao i objašnjenje matematičkih proračuna uključenih u taj proces, koje je pisar morao da zabeleži ili čak da izračuna u ime radne ekipe. Papirus takođe sadrži izuzetno dobar geografski opis Levanta. Potpuna engleska transliteracija i prevod ovog teksta objavljeni su u delu Alana Gardinera Egyptian Hieratic Texts, Series I (1911). Noviji potpuni prevod dostupan je isključivo na nemačkom jeziku.

Papirus Berlin 3048: Jedini sačuvani administrativni papirus iz doba libijskih dinastija, datiran u vreme vladavine kralja Takelota II ili III. Tekst takođe sadrži i himnu bogu Ptahu. Delimičan engleski prevod može se naći u članku Vilijama F. Edžertona „A Clause in the Marriage Settlements“ iz 1929. godine.

Papirus Berlin 13242, poznat i kao Priručnik kraljevskog rituala pročišćenja (The Manual of the Royal Ritual for Purification): Grčko-rimski papirus koji sadrži memfiski ritual za obredno pročišćenje kralja. Nemački prevod objavio je Zigfrid Šot 1957. godine.

Kamen iz Rozete (The Rosetta Stone): Veliki crni fragment granodioritne stele, ispisan na tri jezika (grčkom, egipatskim hijeroglifskim i demotskim pismom), koji sadrži dekret Ptolomeja V iz 196. godine p. n. e. o kultovima Mnevisa i Apisa. Cela stela verovatno je prvobitno stajala unutar hrama u Saisu. Preostali fragment otkrili su 1799. godine Napoleonovi vojnici i naučnici koji su pratili njegovu vojsku u Rozeti. Kamen je 1801. godine prešao u britanske ruke (zajedno sa kolonijalnom kontrolom nad Egiptom) i na kraju je dospeo u Britanski muzej. Suparnički engleski i francuski egiptolozi upustili su se u uporedno proučavanje dotad nečitljivih hijeroglifa i demotskog pisma sa grčkim tekstom i na kraju su uspeli da pročitaju sva tri zapisa. Zajedno sa Kanopskim dekretom i još dve ptolemejske trojezične stele, Rozetski kamen imao je ključnu ulogu u dešifrovanju egipatskog hijeroglifskog pisma. Pouzdani engleski prevodi i dodatni podaci o Rozetskom kamenu dostupni su na veb-sajtu Rosetta Stone Online, koji vodi Humboldtov univerzitet u Berlinu.

Papirus Torino 1940–1941 (Papyrus Turin 1940–1941): Tekst iz perioda Novog kraljevstva koji opisuje vojni pohod u Siriju, preduzet za vreme vladavine Tutmosa III iz 18. dinastije. Đuzepe Boti objavio je fragmente ovog papirusa, sa transliteracijom, prevodom i crtežima i fotografijama hijeroglifa, u članku pod naslovom „A Fragment of the Story of a Military Expedition of Tuthmosis III to Syria“.

Papirus Torino CGT 54050, ponekad nazivan Papirus Torino Cat. 1995+1996: Magijski papirus, pronađen 1824. godine u Tebi, u Deir el-Medini. Dug je približno dva metra i ispisan je sa obe strane, pri čemu je svaku stranu pisao drugi pisar. Tekst opisuje ritual pročišćenja pokojnika, a sadrži i odlomke o upotrebi različitih lekovitih i magijskih masti i sredstava za pranje. Anotirani nemački prevod ovog papirusa dostupan je na internetu.